تاثیر مکانیزم ماشه بر مناقصات و مزایدات - پایگاه خبری مناقصات پارس نماد

تاریخ انتشار: 21 مهر 1404
 زمان تقریبی مطالعه: 7 دقیقه 

مقدمه

تاثیر مکانیزم ماشه بر مناقصات و مزایدات، برخلاف تصور عمومی تنها محدود به ایجاد چالش ها نیست. مدیریت صحیح، تمرکز بر ثروت و بکارگیری توانمندی ها هنگام فعال شدن ماشه، موجب تقویت ظرفیت های داخلی خواهد شد. بنابراین معاملات اقتصادی زیر سایه ثروت داخلی و مدیریت صحیح با چالش های کمتری مواجه میشوند.
 پیمانکاران و سرمایه گذارانی که میخواهند بدانند مکانیزم ماشه بر معاملات چه تاثیری دارد؟ حتما این تحلیل اقتصادی پارس نماد را مطالعه نمایند.

رابطه مکانیزم ماشه و اقتصاد

مکانیزم ماشه (Snapback Mechanism) فرایندی است که موجب فعال شدن دوباره تحریم های لغو شده شورای امنیت علیه ایران میشود. بازگشت سریع تحریم ها در مدت کوتاهی، تجارت خارجی، بورس، بازار ارز و معاملات داخلی را به شدت تحت تاثیر قرار میدهد. فشار تورمی و چالش های صادرات و واردات از پیامدهای مهم فعال شدن مکانیزم ماشه هستند.
این فرایند تهدیدی برای اقتصاد کشور به شمار می رود اما مدیریت صحیح و شیوه مقابله با آن تا حدی می تواند تاثیر منفی بر معاملات را کاهش دهد.
پروژه های اقتصادی بزرگ معمولا در قالب مناقصه برگزار میشوند. در نتیجه این نوع معاملات تحت تاثیر مستقیم تحریم ها قرار می گیرند. 

تاثیرات چالش‌ زا بر مناقصات

1.    مشکل در تامین مالی و ضمانت نامه ها:
از مهمترین چالش هایی که پیمانکاران و کارفرمایان با آن روبرو هستند، مشکلات مربوط به ضمانتنامه و تامین مالی است. فعال شدن دوباره تحریم ها موجب محدودیت های بانکی میشود. بانک های بین المللی به دلیل ریسک تحریم، ضمانتنامه بانکی را برای شرکت ها صادر نمیکنند. همچنین در ارائه ضمانتنامه مشکلاتی همچون افزایش هزینه و سختگیری صدور بر سر راه آنها قرار میگیرد. جهت کسب اطلاعات بیشتر در خصوص ضمانتنامه، مقاله " همه چیز در مورد تضمین قراردادها " را مطالعه کنید.
برخی از پیمانکاران نیز به دلیل نوسانات ارز و مشکلات اقتصادی، نقدینگی کافی برای شرکت در پروژه ها را نخواهند داشت.
2.    ریسک حقوقی قراردادها:
ریسک های حقوقی از مهمترین عوامل تاثیرگذار بر موفقیت قراردادها هستند. این سازوکار چه زمانی بروز پیدا میکند؟ ریسک حقوقی قراردادها تحت شرایط سیاسی و اقتصادی ناپایدار مانند فعال شدن مکانیزم ماشه به طور قابل توجهی افزایش می یابند.
ناپایداری مقررات، وضعیت حقوقی قراردادهای پیمانکاری و تجاری بین المللی را دچار بی ثباتی میکند. طرف های خارجی نیز به دلیل مبهم بودن این شرایط و مشکلات حقوقی ممکن است از ادامه همکاری خودداری نمایند. به این ترتیب بازگشت دوباره تحریم ها باعث تعلیق و یا خروج پیمانکاران خارجی میشود.
3.    کاهش حضور شرکتهای بین المللی:
شرکت های خارجی به دلیل ریسک بازگشت تحریم ها برای حضور در مناقصه های ایران مردد میشوند. زیرا با فعال شدن ماشه، امکان واردات تجهیزات و جابجایی پول تا مدتها وجود ندارد.
اگر با وجود شرایط تحریم، شرکت خارجی حاضر باشد در مناقصات ورود کند، معمولا هزینه های احتمالی ریسک را روی مبلغ پیشنهادی خود محاسبه میکند. جابجایی پول، ضررهای ناشی از تحریم و بیمه، هزینه هایی هستند که احتمالا شرکت خارجی برای کاهش ضرر روی قیمت خود میکشد. در نتیجه قیمت پیشنهادی مناقصه بالاتر می رود.

آثار مثبت بر مناقصات

1. گرایش به همکاری های منطقه ای:
 فعال شدن تحریم ها، محدود شدن ارتباط ایران با کشورهای غربی را به دنبال دارد. طبیعتا بیشتر همکاری ها به سمت کشورهای منطقه ای و غیرغربی تغییر میکند. دو کشور چین و روسیه کمتر تحت تاثیر غرب هستند و به عنوان اعضای دائم شورای امنیت همواره از برجام حمایت کرده اند. به همین دلیل مشارکت در پروژه های نفتی، صنعتی و زیربنایی با این دو کشور بیش از پیش تقویت میشود.
2. تقویت ظرفیت های داخلی:
 با محدودیت ورود شرکت های خارجی، نیاز به ارتقای دانش فنی، استفاده از شرکتهای دانش بنیان و آموزش نیروی انسانی افزایش می یابد. این چالش به فرصت مناسبی برای شرکت های داخلی و منطقه ای تبدیل میشود تا در مناقصات شرکت کنند.
 تقویت ظرفیت های داخلی، واکنشی به فشارهای خارجی و فرصتی برای استقلال و رشد پروژه های ملی به شمار میرود.
3. تقویت قدرت مذاکره داخلی:
 زمانی که همکاری های خارجی کاهش می یابد، دولت برای حفظ تداوم پروژه ها، چاره ای جز تکیه بر شرکتهای داخلی ندارد! این وابستگی باعث می شود شرکتهای داخلی در مناقصات، توان چانه زنی بیشتری داشته باشند. با شرایط به وجود آمده، تعیین قیمت، زمانبندی و شرایط همکاری در قراردادها در اختیار شرکتها خواهد بود.
 شرکت های پیمانکاری اگر این فرصت را غنیمت بشمارند میتوانند از سیاست های حمایتی دولت برخوردار شوند. از جمله این حمایت ها می توان به تسهیلات بانکی، معافیت های مالیاتی و اولویت قرار دادن پروژه ها اشاره کرد.
4. نوآوری در روش های تامین مالی:
 ایران سالهاست برای عبور از چالش های تحریم از شیوه های جدید تامین مالی همچون ارزهای محلی، پیمان های دو طرفه و قراردادهای تهاتر استفاده میکند. این نوآوری ها موجب میشوند، پروژه ها بدون نیاز به پول نقد از تهدید مکانیزم ماشه در امان بمانند.
 اوراق مشارکت و صندوق های سرمایه گذاری داخلی از نمونه های تامین مالی برای شرکتها هستند. استفاده از شیوه های جدید تامین مالی، وابستگی به خارج را کاهش داده و پتانسیل بازار مالی را توسعه میدهد.
 این نوآوری ها در آینده میتوانند به الگویی پایدار برای مناقصات تبدیل شوند.
5.  شفافیت و دقت بیشتر در اسناد مناقصه:
 کارفرمایان ایرانی برای جذب اعتماد پیمانکاران و کاهش آسیب پذیری ناچار می شوند اسناد مناقصه را با دقت بیشتری تنظیم کنند. شفافیت بیشتر در تدوین سند پروژه موجب کاهش بروز اختلافات طرفین معامله میشود.
 کاهش ریسک حقوقی و مالی از دیگر پیامدهای مثبتِ شفاف سازی اسناد پروژه است. هنگامی که احتمال لغو قرارداد در اثر مکانیزم ماشه افزایش یابد، وجود هرگونه ابهام در اسناد میتواند هزینه های زیادی بر طرفین تحمیل کند. بنابراین مناقصه گزار تلاش میکند احتمالات را در نظر گیرد و شرایط ضمانت نامه ها و تعهدات را دقیق تر در اسناد پروژه وارد کند.

تاثیر مکانیزم ماشه بر مزایدات

مزایدات نیز همچون مناقصات تحت تاثیر شرایط اقتصادی و سیاسی ناشی از فعال شدن تحریم ها قرار میگیرند. از جمله این اثرات میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
1. کاهش تعاملات سرمایه گذاران خارجی:
 با فعال شدن مکانیزم ماشه، تحریم بانکی، محدودیت های مالی و آسیب به اعتبار بین المللی گریبان گیر معامله گران خارجی خواهد بود. بنابراین شرکتهای خارجی از حضور در معاملات ایران خودداری می کنند. در نتیجه رقابت مزایده تنها میان بازیگران منطقه ای و داخلی صورت می گیرد.
2. کاهش رقابت قیمتی میان خریداران:
 در مزایده املاک و زمین و فروش دارایی های دولتی، کاهش حضور خریداران خارجی موجب افت قیمت های پیشنهادی میشود. دولت نیز برای جلوگیری از زیان بیشتر، برگزاری مزایدات را به تعویق می اندازد.
 گاهی اوقات نیز شرایط انعطاف پذیرتری برای برگزاری حراج در نظر میگیرد.
مانند:
•    پرداخت اقساطی بلندمدت تر
•    کاهش میزان سپرده شرکت در مزایده
•    تمدید مهلت پرداخت نهایی
•    پذیرش تهاتر
3. افزایش نقش بخش خصوصی داخلی:
 عدم حضور رقبای خارجی، امتیاز مهمی برای شرکتهای ایرانی محسوب میشود. حضور فعال سرمایه گذاران داخلی موجب رشد و بلوغ بخش خصوصی و پایه گذاریِ اقتصادی مقاوم خواهد شد.
4. نوآوری در روش های پرداخت:
 محدودیت های بانکی، مزایده گزاران را به سمتی می برد که از روش های جدیدی برای تسویه مالی استفاده کنند. تهاتر دارایی ها، استفاده از ارزهای محلی و پرداخت اقساط داخلی از جمله روش های پرداخت و انتقال مالکیت هستند. با استفاده از روش های نوین، جریان معاملات به صورت پایدار و بدون وابستگی به عوامل خارجی ادامه پیدا میکند.
5. شفافیت بیشتر در فرایند برگزاری مزایده:
 برای جلب اعتماد سرمایه گذاران داخلی، فروشندگان ناچار به تدوین دقیق اسناد و روند قیمت گذاری خواهند بود. به این ترتیب ریسک حقوقی کاهش یافته و سلامت اداری و اعتماد عمومی حفظ میشود.

جمع بندی

فعال شدن مکانیزم ماشه میتواند چالش هایی در زمینه مالی و سرمایه گذاری برای اقتصاد ایران به همراه داشته باشد. اما یادآوری بحران های گذشته به ما نشان میدهد اقتصاد ایران همواره توان عبور از بحران ها و سازگاری با شرایط جدید را دارد.
نمونه بارز این بحران ها، جنگ تحمیلی ایران و عراق و تحریم های اقتصادی دوره های مختلف است. در این مواقع، کشور با اتکا به توان داخلی و انعطاف پذیری نهادهای مالی توانسته فشار اقتصادی وارد بر مناقصات و مزایدات را تا حد امکان کاهش دهد.
برای رهایی از انزوای بین المللی در دوره تحریم ها چاره ای جز توسعه تعاملات منطقه ای و بهره گیری از سرمایه گذاران داخلی وجود ندارد.

پیشنهاد ویژه برای پیمانکاران، سرمایه گذاران و خریداران

افرادی که قصد دارند در پروژه های بزرگ سراسر کشور شرکت کنند حتما به مناقصات، استعلام ها و مزایدات موجود در سامانه پارس نماد مراجعه نمایند. با ثبت نام در این سایت به تمامی پروژه ها در حوزه های مختلف دسترسی خواهید یافت.
* امکان درج فراخوان مناقصه، استعلام و مزایده نیز برای کارفرمایان محترم در چارچوب قوانین معاملات کشور وجود دارد.